Vitamine M

onse instrument dat er is, de bombarde. Een snoeihard klein dubbelriet blaasinstrument. De oorsprong van dit instrument gaat ver terug. Veel kruisvaarders in de middeleeuwen waren afkomstig uit Bretagne en kwamen op hun reis naar Jeruzalem door Turkije waar zij in aanraking kwamen met de snerpende zoorna. Deze wordt in combinatie met een grote trom nog altijd bespeeld bij Turkse bruiloften en besnijdenissen. Veel westerse mensen noemen het gejengel, maar gelukkig namen de ‘bedevaartgangers’ het instrument mee terug naar huis waar het zich ontwikkelde tot de bombarde, het meest Bretonse instrument dat je gaat tegenkomen dus. Ook "onze" hobo komt hier uiteindelijk uit voort. Je zou kennen zeggen, een prachtig voorbeeld van interculturele uitwisseling avant la lettre! In dit nummer vond ik het leuk om naast een tinwhistle twee bombardes over elkaar op te nemen, vandaar deze ingenieuze titel. De buren van destijds zijn al lang geleden vertrokken!

Mijn eerste trekharmonika was een zogenaamd Hohner Goudbrand. Eigenlijk vond ik het geluid veel te schel en had het te veel zweving. Tot ik de geweldige Italiaanse accordeonstemmer en restaurateur Peruzzi ontdekte die vlak bij mij in de buurt woonde. Hij vond dit maar een “kiender accordennetje” zoals hij het noemde maar vond het ook wel weer grappig omdat hij gewend was om alleen maar met van die knoerten van accordeons van de grote jongens te werken. Hij heeft toen op mijn verzoek de zogenaamde zweving eruit gehaald en vanaf dat moment had ik een superstrak geïntoneerd instrument met een stemming die veel in de Ierse muziek wordt gebruikt. Ik vond mijn ‘nieuwe’ oude instrument zo inspirerend dat ik uiteindelijk een veel te lang instrumentaal nummer heb gemaakt en opgenomen met toevoeging van fluiten en opnieuw een bombarde. Overigens lag dit klusje een beetje onder zijn niveau en hoefde ik er dan ook helemaal niets voor te betalen. Ik ben later nog vaak bij hem terug geweest om mijn andere trekharmonika’s te laten stemmen. Wat een feest was het altijd om bij hem te mogen komen en dan nog eens zijn vrouw die altijd koekjes kwam brengen. God hebbe zijn mooie accordeonziel en zijn spaghetti Nederlands!

En als je wil horen hoe een Ierse trekharmonika echt moet klinken, luister en kijk dan snel naar mijn idool Sharon Shannon. Zij is ongeveer de aardigste muzikant die ik ken en van een virtuositeit waar ik helemaal gek van word. Voor de mensen die van syncopen houden, let maar eens goed op wat er vanaf 02:05 gebeurt. Over girl power gesproken!

Begin negentiger jaren kreeg ik van een Turkse vriend een saz cadeau. Het was voor mij de eerste kennismaking met dit Turkse snaarinstrument, maar vooral met kwarttonen die wij in de westerse muziek helemaal niet kennen. Waar wij met een twaalftonig toonstelsel werken bestaan er in de Turkse muziek nog eens vijf extra tonen, zeg maar tussen de witte en de zwarte toetsen van een piano. Onze ongeoefende oren ervaren deze kwarttonen vaak als vals, maar eenmaal gewend aan deze vreemde eenden in de bijt zie ik het juist als een enorme verrijking en zijn ze voor mij inmiddels heel gewoon geworden. Mijn eerste zoektocht op dit bijzondere instrument leidde tot het nummer B-D-A Saz. Deze prozaïsche titel slaat op de stemming die ik hier gebruik. Om nationalistische Turken die de Armeense genocide ontkennen een beetje te pesten heb ik ook een duduk gebruikt, het meest kenmerkende Armeense instrument en voorloper van de klarinet. Ook hoor je nog een Ierse tinwhistle. 

In het kader van ‘Less is more’ kon ik ooit van iemand een tenorgitaar overnemen. Het ziet er weliswaar uit als een gitaar, het klinkt ongeveer als een gitaar, het heeft ook stalen snaren maar het heeft gelukkig maar vier snaren. Dat scheelt geld, gewicht en een hoop gedoe. Gewoon wat pingelen en wat over elkaar opnemen, een elektrische bas erbij en dan krijg je dit instrumentaaltje.

Dit is een instrumentaal stuk dat ik maakte naar aanleiding van de ontdekking van een aantal heerlijke vieze synthesizergeluiden die me een beetje doen denken aan die geweldige live-uitvoering Stop Making Sense van de Talking Heads. Het klinkt quasi Iers omdat het gebaseerd is op een fragment uit het lied Follow Me Up To Carlow dat ik ken van de legendarische groep Planxty.

Dit lied gaat over ene Danny Kay, misschien wel die bekende Amerikaanse acteur van lang geleden, geen idee. In ieder geval iemand die niet heel veel succes heeft in de liefde maar het uiteindelijk eigenlijk ook wel goed vindt zo. Om dit nummer na hele lange tijd weer eens te kunnen spelen heb ik onlangs speciaal weer een tenorgitaar aangeschaft.

Na het wiel is de ukelele (De Springende Vlo) de mooiste uitvinding van de mens. Beiden zijn simpel, goedkoop en maken het leven een heel stuk aangenamer. Mijn eerste ukelele had ik als tiener maar had een kort leven nadat de moeder van een vriend uit die tijd erop is gaan zitten. Sindsdien heb ik veel ukeleles versleten en nog steeds pak ik er vrijwel dagelijks een om gedachteloos muziek te mijmeren. Dit nummer is een van de resultaten daarvan. Dat wil zeggen, drie ukeleles over elkaar heen en nog wat begeleiding. Omdat ik destijds een CD tegenkwam met allerlei omgevingsgeluiden erop en een krakende deur wel erg leuk vond heb ik deze er maar bijgezet. Dit is wat je hoort als je de deur opent! 

Ook voor Behind Closed Doors ben ik gaan grasduinen in CD’s met leuke geluiden. In dit geval hoor je iemand die een trap afloopt en terechtkomt in het geroezemoes van een café-achtige ruimte. Dit moeten de kelders van een kasteel in het Zuid-Franse Lunas voorstellen. De melodie is daar ontstaan waar ik in de negentiger jaren met het Funtheater was om met een aantal muzikanten een theaterstuk op het lokale dorpsplein te begeleiden. Het was een geweldig leuke week met allerlei toneelspelers, muzikanten en bewoners. Ik speel dit nummer nog regelmatig, maar dan noem ik het toch liever Cantina de Lunas als mooie herinnering aan deze hete week!  

Mocht je in elfen geloven en mochten die muziek maken dan klinkt het waarschijnlijk ongeveer zo. Niet te ingewikkeld of moeilijk, maar nogal luchtig. Meer dan dit is er niet bekend over hen!

Iets vergelijkbaars geldt voor Elfendans 2. Deze is ontstaan om de eerste versie een open eind had zullen we maar zeggen. Misschien komt er nog wel een sequel in de vorm van Elfendans 3 en dan zal de merchandise ook niet lang meer op zich laten wachten!

Dit nummer begint met een twee minuten durende huilscene, maar gaat dan over in een Latijns-Amerikaanse swing. Er kan dus ook gelachen worden. Buiten alle synthesizergeluiden hoor je een cuatro, dat wil zeggen een paar over elkaar. Dit is de moeite waard om te vermelden, omdat deze lang geleden speciaal voor mij is gemaakt door mijn vriend Hans die na de bouw van een gitaar nog hout overhad en  

De oorsprong van dit nummer gaat terug tot in de middeleeuwen, Zuid-Frankrijk. In de loop der tijden zijn er verschillende versies ontstaan bekend onder de namen J’ai vu le loup en Ai vist lo lop in het Occitaans. Het liedje waarschuwt kinderen en herders voor de wolf, ja toen al! De Vlaamse groep Laïs heeft er jaren geleden trouwens een bescheiden hitje mee gehad. Een prachtige versie is die van het Franse ensemble Le Poeme Harmonique. In mijn versie heb ik gebruik gemaakt van dulcimers, een soort glijgitaar zullen we maar zeggen. 

De muziek van dit nummer kwam er bijna vanzelf toen ik in 1993 een tweedehands tenorgitaar kocht en er wat op zat te rommelen, omdat ik de stemming ervan nog niet kende. Er kwam deze melancholische melodie uit en die vroeg om een tekst maar dat is zoals je op deze opname kunt horen helemaal niet zo simpel. Nu zoveel jaren later heb ik daar toch maar eens wat aan staan bijschaven en hopelijk is deze iets beter geworden (zie bijlage).

In de jaren tachtig hoorde ik voor het eerst de folkgroep Pyewackett die vooral Engelse muziek uit de zestiende en zeventiende eeuw speelde. Ik vond hun aanpak en vooral hun geluid nogal bijzonder. Dit vrolijke nummer draagt hun naam, maar eerlijk gezegd weet ik totaal niet meer of ik deze melodie nou zelf ooit heb bedacht of dat het van hen afkomstig is. Gezien de kwaliteit hiervan ben ik bang dat het van Pyewackett zelf is, maar ik kan het helaas niet terugvinden op platen van hen uit die tijd. Gezien het uptempo vond ik een trekharmonika en een fluit wel op zijn plaats. Een stevige drumcomputer eronder doet vervolgens wonderen!

In 1992 was ik met mijn vriend Harry op fietsvakantie in Polen om daar onze gezamenlijke vriend Peter op te zoeken die regelmatig verbleef op de boerderij van zijn schoonfamilie in het piepkleine boerengehucht Leopoldov. Tot op de dag van vandaag hebben we het hier nog over. Peter herinnert mij dan telkens weer aan de beste nacht slapen die ik ooit heb meegemaakt en die was letterlijk op de hooiberg in een grote oude houten schuur bij de boerderij. Er was geen stromend water, wel zagen we de bodem van de put dreigend snel naderen in deze snikhete Poolse zomer. Dit resulteerde  in een legendarische ‘scheerworkshop’ op het gras met een piepklein bakje laatste water. Pools is trouwens een onmogelijke taal, maar één woord staat mij nog altijd bij en dat is het onuitspreekbare woord Spozywcze. Voor ons arme fietsers en kampeerders was dit een oase in de woestijn, omdat dit duidde op een winkel voor levensmiddelen. Een lang verhaal om te zeggen dat ik eigenlijk geen flauw idee heb waarom ik specifiek dit nummer zo genoemd heb!

Dat de bovenbeschreven Poolse vakantie nogal vruchtbaar was blijkt ook wel uit dit nummer. Naast onze tent hadden wij namelijk ook nog allebei een ukelele meegenomen op de fiets. Daar konden we de blits mee maken op de kleine dorpspleintjes die wij onderweg aandeden. Dat wil zeggen dat wij als een soort rattenvangers niet veel meer aantrokken dan de dorpsjeugd die eerlijk gezegd weinig aankon met twee volwassen mannen in korte broeken met kindergitaartjes. Waarschijnlijk hadden wij meer lol dan zij. Toen wij in die vakantie met onze tent aan een mooi meer in de Mazuren stonden waren wij blijkbaar zo geïnspireerd geraakt dat we dit nummer hebben gemaakt, zonder rijmwoordenboek trouwens want die hadden wij zeker niet bij ons! 

Om de Polentrilogie af te maken bij deze dan onze Poolse ‘hit’ Hoc tutai. Onze vriend Peter had ons wat woordjes geleerd die wij aan elkaar hebben gebreid tot dit volslagen onzinnige liedje. Vrij vertaald komt het erop neer “Kom hier mijn schatje, kom op mijn schoot”. Dit hebben we daar dus ook voor kinderen gespeeld en gelukkig zijn we hier nooit voor opgepakt maar ik vraag mij af of je daar heden ten dage nog mee weg zou komen. Overigens, als ik af en toe eens een Pool tegenkom zeg ik om indruk te maken en uit onhandigheid altijd maar hoc tutai. Gelukkig kunnen ze daar dan toch wel erg om lachen!

In dit nummer hoor je een lekker strak gestemde trekharmonika (zie ook het nummer Iers 2) die ik gedubbeld heb met daar overheen een knetterharde bombarde (zie het nummer Twee bombardes bovenaan). Ik heb deze ongetwijfeld niet ’s nachts ingespeeld. De rest komt uit een synthesizer. Gewoon een simpel rechttoe rechtaan muziekje waarbij de reden van deze titel op het kerkhof ligt.  

Excuses voor deze titel. Het verwijst naar de verfoeilijke nazi propagandafilm Triumph des Willens van Leni Riefenstahl uit 1935 over een NSDAP-partijdag. Hoe schokkend deze film ook is, het wordt tegelijkertijd gezien als een cinematografisch kunststuk waarin allerlei nieuwe filmtechnieken werden uitgeprobeerd. De film heeft een bepaalde strakte en ritmiek die je wellicht kan horen in deze muziek, maar daar houdt alle gelijkenis hopelijk wel mee op. Dit keer hoor je trouwens geen akoestische instrumenten, alles komt uit synthesizers.  

Door legendarische Nederlandstalige folkgroepen zoals Fungus, Rum, Tail Toddle en Wargaren kwam ik eind zeventiger jaren in aanraking met prachtige eeuwenoude Nederlandse ballades. Het zijn vaak legendes, geschiedenissen en verhalen over gebeurtenissen die van generatie op generatie werden doorverteld. Deze werden door bovenstaande groepen uit de mottenballen gehaald en inspireerde mij tot eigen bewerkingen. Dat geldt ook voor dit lied dat avant la lettre gaat over femicide. In dit geval wordt de vrouwenmoordenaar op zijn beurt weer vermoord door een vrouw. In zekere zin een vorm van rechtvaardigheid!   

Ook dit lied komt bovendrijven uit mijn periode van de Nederlandse volksmuziek (zie Heer Halewijn hierboven). Van beide liederen bestaan allerlei tekstuele versies die in de loop der tijden bewust of onbewust zijn aangepast. Dit lied komt oorspronkelijk uit het befaamde Antwerps Liedboek uit 1544, een geweldige bron van talloze ‘oude liedjes’. Het gaat over een jonge vrouw die na de dood van haar geliefde intreedt in een klooster. Kom daar nu nog maar eens mee aan!

Tijdens de kerstperiode van 1992 gaf ik dagelijks de kat te eten van een vriend die op vakantie was. Ik deed dat graag, maar misschien wel het meest omdat hij een echte piano had staan. Die had ik niet en om de kat tegelijkertijd een beetje gezelschap te houden heb ik daar lekker zitten pianeren met dit nummer als resultaat. Ik heb dit synthesizer kerstdiner licht gegarneerd met wat trekharmonika, fluit en een vleugje bombarde!

Bovenstaande geschiedenis herhaalde zich blijkbaar twee jaar later. Zijn kat ligt natuurlijk allang onder de groene zoden, maar deze muziek is wat er van die periode restte. Het klinkt naar mijn idee wat meer piano-achtig dan kerst 1992. Helaas is er geen Kerst 1995 meer gekomen!

Ik heb geen idee wanneer ik dit nummer heb bedacht, in ieder geval niet bij de vriend waar ik bovenstaande twee nummers heb gemaakt. Maar dit is eigenlijk wel het meeste pianonummer. Als er ergens een piano stond speelde ik dit nog wel eens. Het was een favoriet stuk van saxofonist Koos Prins waar ik in die jaren veel mee speelde in verschillende bands. Toen ik het ging opnemen wilde hij graag meespelen, maar liefst twee maal!  

Ofschoon hier een instrumentale versie, is dit nummer oorspronkelijk bedoeld als lied. Jazeker, er bestaat een (veel te) lange tekst maar die is niet door mijn eigen censuurcommissie gekomen. Het komt er in ieder geval op neer dat de hoofdpersoon te vreemd en ongewoon is om bemind te worden, maar dat geeft uiteindelijk helemaal niets. Het is muziek die destijds helemaal vanzelf uit de ukelele rolde, bijna als een soort nul vingerysteem. De vibrerende mandolines komen gewoon uit de synthesizer, maar de ukeleles, de fluiten en de duduk zijn dan wel weer echt!

Wat voor bovenstaand nummer (Craziest Lover) geldt, geldt ook voor deze muziek. Dat wil zeggen dat ik hier ook ooit een tekst op heb gemaakt, maar die niet rijp genoeg is voor publicatie. Maar wie weet is het geschikt voor een karaokebar!

Ik bespeel helaas geen saxofoon of trompet, laat staan jazz. Ik heb daar geen talent voor, maar dan biedt de Korg M1 synthesizer uit de tachtiger jaren soelaas. Ik had hier wat ‘blazers’ voor gevonden en ben quasi in het wilde weg jazzachtig gaan jammen en dit is het resultaat. Middenin der nacht met een koptelefoon op heeft in ieder geval niemand er last van!

Toen ik ooit van een Turkse vriend een saz kreeg (zie B-D-A saz) was ik lang niet meer weg te slaan bij dit instrument met al die vreemde kwarttonen erop. Ik wist toen ook niet hoe je het moest stemmen en deed elke keer maar weer wat anders. In dit geval kwam ik blijkbaar op de stemming A-D-E uit en uiteindelijk in een zevenachtste maatsoort. De synthesizer maakt een uitstapje naar China! 

Eind zeventiger jaren ontmoette ik Felicie Verbruggen, Martin Swart en Marco Bos, drie Amsterdamse muzikanten die mij meesleurden in de West-Europese volksmuziek. Met de groep Vierkant traden wij door het hele land op en het leek wel een soort reizend museum van (volksmuziek)muziekinstrumenten. Het stemmen van de instrumenten zoals draailieren en doedelzakken duurde gemiddeld langer dan de optredens zelf, maar leuk was het wel. Als we wel eens op straat speelden begonnen mensen al geld in de bak te gooien tijdens het stemmen omdat ze dachten dat we al waren begonnen. Marco was een geweldige muzikant die niet alleen draailier speelde, maar ook accordeon en trekharmonika. Dat was een ongebruikelijke combinatie. Wij traden ook wel eens als diatonisch duo op, allebei op de trekharmonika dus. Daar heb ik destijds het nummer Strathspey voor gemaakt. Dat is overigens een Schotse dansvorm.

Bij een old school stoelendans hoort natuurlijk uptempo muziek die plotseling moet stoppen om de natuurlijke selectie een handje te helpen. Zo ontstond het eerste deel van deze simpele melodie, totdat ik halverwege het nummer bedacht dat een afwisseling met In Dulci Jubilo hier ook mooi bij zou passen. Ik kende dit van Mike Oldfield en hij bleek het weer gestolen van een componist uit de veertiende eeuw. Toen ik de versie van Mike Oldfield onlangs op Youtube opzocht, leek het ineens of ik mezelf zag vijfenveertig jaar geleden. Voor alle zekerheid, links Oldfield, rechts iemand die op hem lijkt!

Misschien is dit stukje ook wel geïnspireerd op een van die typische Mike Oldfieldmuziekjes die ik destijds hoorde. Gewoon beginnen met een simpele melodie en dan maar stapelen met instrumenten. En inderdaad, er bestaat ook nog een tweede extended versie, maar die laten we maar zitten.

Na een uitputtende eerder genoemde stoelendans is het tijd voor de rust en zwoelte van een instrumentaal lied op gitaar en wat toetsen.

Hier wordt het tempo een beetje opgevoerd op een tenorgitaar die ik toen net had ontdekt. Bij gebrek aan een grote mensentrompet heb ik die maar uit een synthesizer gehaald.

Ik hoor altijd in mijn gedachten iemand Spaans zingen op deze akkoorden. Misschien komt dat door de Spaanse gitaar, maar het is ook de hele sfeer. In de loop der jaren heb ik er altijd een beetje quasi Spaans bij staan brabbelen, maar hier hou ik het liever bij een instrumentale versie.

Nou ben ik zelf niet echt iemand van de gebroken vliezen, maar als titel vind ik het prima kunnen. Het zou bij wijze van spreken zo kunnen klinken.

En nou we toch een beetje in de vrouwenthematiek zitten is dit qua titel natuurlijk wel toepasselijk. Ook ik ben opgegroeid met dit magnum opus van Anja Meulenbelt en blijkbaar is dit de muziek die ik er ooit bij heb bedacht. Het grappige is dat ik later jarenlang met Anja heb gewerkt in het Steuncomité Israelische Vredesgroepen en Mensrechtenorganisaties (waar later Een Ander Joods Geluid uit voort is gekomen) maar ik heb haar deze muziek nooit laten horen. Ik denk dat ik het maar zo laat.

Van dit nummer kan ik me herinneren dat ik het heb vernoemd naar een geluid in mijn synthesizer met die naam. Dit moest dan het ‘schone’ geluid van een Fender Stratocaster voorstellen, een iconische elektrische gitaar die zeer populair was en is. Ik had er notabene zelf een, maar die heb ik hier blijkbaar niet gebruikt.

Dit nummer begint duidelijk in grote haast, maar komt ook weer snel tot rust die ook niet lang duurt. Snel en langzaam wisselen elkaar continu af. Ik zie er veel beelden bij, misschien geschikt voor een film met een achtervolgingsscène en flashbacks naar een droom.   

Dit is weer zo’n stukje dat ik maakte toen ik net een tenorgitaar had gekocht. Het is wat zwoelig en leent zich misschien wel aardig voor een tekst en een solo van het een of ander. Verder dan dit is het blijkbaar nooit gekomen.

Dit is een kort maar krachtig allegaartje van bekende stukjes, probeer ze maar te ontdekken!

Niemand die in zijn jonge jaren is wil bij dat grote leger der anonieme, grijze muizen horen dat het dag na dag maar niet lukt om de sleur te doorbreken. Je kijkt neer op die arme zielen die als machines hun werk doen voor een anonieme baas en die ook nog eens allemaal dezelfde mening hebben. Dat is kortweg mijn angry young man periode, maar misschien zie ik dat nog steeds wel zo. Of ben ik uiteindelijk niets anders dan de rest?

Het zal begin jaren tachtig zijn geweest dat ik via een collega in die tijd voor het eerst het stuk Music for 18 Musicians van Steve Reich hoorde en kort daarop In C van Terry Riley, echte minimal muziek dus. Ik vond het meteen fascinerend, omdat het zo weinig leek maar tegelijkertijd zo complex was. Ik ben toen thuis achter de synthesizer ook maar eens wat gaan experimenteren en heb verschillende korte thema’tjes aan elkaar geplakt. Mijn eigen zeer beperkte versie van minimal dus.

Laten we dit nummer er dan ook meteen maar achteraan doen. Excuses voor het gekraak aan het begin, maar dat wordt gelukkig al snel overstemd door hoog tempo percussie en een Ierse bouzouki.

En dan even tot rust komen met een slome kop soep. De titel is me eerlijk gezegd nog steeds een raadsel, maar wel een leuke alliteratie natuurlijk.

Hier worden angst en rust afgewisseld met een kleine knipoog naar Den Haag waar al heel lang een graaf schijnt te wonen.

Wie Hèhè 1 zegt moet natuurlijk ook Hèhè 2 zeggen. Ik geloof dat hier wel de drive inzit die ik hoor in de muziek van Michael Nyman. In dit geval geen blazers, maar twee trekharmonika’s.

De eerste melodie die je hoort komt uit een verzameling muziek van Michael Praetorius en ken ik van de groep Northern Lights die ik heel lang geleden een keer heb zien optreden. De valkuil bij dit soort mooie melodieën is dat je het al snel te lang maakt. Halverwege kwam ik er achter dat er wel iets anders mocht gebeuren. Het is een beetje improviseren in renaissancestijl, soms wat Merck toch hoe Sterck erdoorheen. Let eens op bij 05:47 min. Daar hoor je een lullig, simpel maar loepzuiver toetertje dat ik een speelgoedwinkel had gevonden. Aan het einde nog even knetteren met een bombarde.